Çeçen Cumhuriyeti İçkerya Anayasası

(11.11.1996 ve 03.02.1997 tarihli kanunlar doğrultusunda yapılmış olan değişiklik ve ilavelerle birarada)

344px-Flag_of_the_Chechen_Republic_of_Ichkeria_(with_COA)Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu Kararı

Grozny

12 Mart 1992

No. 108

Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın yürürlüğe girmesine dair Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu karar almıştır:

1. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası, 12 Mart 1992 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.
2. Anayasa’nın kabul edildiği gün olarak; 12 Mart günü milli bayram günü ilan edilmiştir.
3. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın yürürlüğe girdiği günden itibaren, Çeçen-İnguş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (ÇİÖSSC) 1978 tarihli Anayasası ve ona sonradan yapılmış olan ilaveler ve değişiklikler yürürlükten kalkacaktır.
4. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın yürürlüğe girdiği tarihte geçerli olan ÇİÖSSC ve ÇİC kanunları, keza bunlara bağlı alt kanunlar; Çeçen Cumhuriyeti Anayasasına ve ona dayanılarak kabul edilen kanunlara ters düşmediği sürece geçerli olacaktır.
5. “Mahkeme” Bölümü, mahkeme reformunun yapılış süreci içinde aşamalı olarak uygulamaya girecektir; bu dönemde aşağıdaki kanunların kabul edilmesi öngörülmüştür: mahkemeler kanunu, Çeçen Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi, Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, keza bu maddede yer alan diğer konuları düzenleyen başka kanunlar. Mahkeme reformunun gerçekleştirilmesi ile ilgili olarak süre ve usul, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından tespit edilecektir. Çeçen Cumhuriyeti mahkemelerinde görev yapan ve Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın yürürlüğe girmesinden önce geçerli olan Çeçen-İnguş Cumhuriyeti mevzuatına göre seçilmiş olan tüm hakimler; işbu Anayasanın belirlediği kurallara göre yapılacak olan seçimlere kadar, görevlerine devam edecekler.
6. Çeçen Cumhuriyeti Savcılar Kanunu’nun çıkarılmasına kadar olan dönemde; Çeçen Cumhuriyet Savcılığı, Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın yürürlüğe girdiği tarihte geçerli olan mevzuatın öngördüğü tüm yetkilere haiz olacaktır.
7. Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu Kanunu çıkarılıncaya kadar; Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu, yürürlükte olan mevzuatın öngördüğü yetkilere haiz olacaktır.
8. Kendi para ve kredi sisteminin oluşturulmasına veya bu sistemin diğer devletlerle bütünleştirilmesine kadar olan dönemde; Çeçen Cumhuriyeti’nde, eski SSCB para ve kredi sistemi yürürlükte olacaktır.
9. 1 Ocak 1993 tarihine kadar, tüm merkezi ve yerel akitler; Anayasa ile aralarında görülen hem içerik, hem de biçimsel farklılıkların giderilmesi için yeniden gözden geçirilecektir. Bu tarihe kadar, söz konusu normlayıcı akitler, Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’na ters düşmediği oranda geçerli olacaktır.
10. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nda adı geçen kanunlar, 1 Ocak 1993 tarihine kadar kabul edilecek veya yeniden bakılacaktır.
11. SSCB, RSFSC ve RF kanunları, Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’na ters düşmediği durumlarda, Çeçen Cumhuriyeti’nde uygulanmaya devam edecektir.
12. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’nın kabul edilişinden önce seçilmiş olan Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu; bu Anayasa’nın kendisine tanıdığı tüm yetkileri gerçekleştirecektir.
13. Anayasa’nın kabul edilişinden önce seçilmiş olan Çeçen Cumhuriyeti Başkanı; bu Anayasa’nın Başkana tanıdığı tüm yetkileri, seçilmiş olduğu dönemin sonuna kadar gerçekleştirecektir.

H. Ahmadov
Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu Başkanı

***

constitutionÇEÇEN CUMHURİYETİ ANAYASASI

Çeçen Cumhuriyeti halkı; Tanrının iradesiyle, Çeçen halkının istekleri doğrultusunda, hümanizm ideallerini rehber edinerek ve sosyal adalete dayanan bir toplum kurmak amacıyla, şimdiki ve gelecek kuşaklar karşısında büyük sorumluluk bilinciyle, tüm milletlerin ve halkların hak ve çıkarlarına saygı duyarak; Çeçen Cumhuriyeti’ni bağımsız devlet ve dünya devletler camiasının eşit haklara sahip üyesi ilan ederek; bu Anayasa’yı kabul etmekte ve onu ileride toplumun ve devletin esas kanunu olarak tanımaktadır.

1.BÖLÜM: ANAYASAL DÜZENİN TEMELLERİ

Madde 1. Çeçen Cumhuriyeti, Çeçen halkının kendi kaderini belirlemesi sonucunda kurulmuş olan, egemen ve bağımsız de- mokratik hukuk devletidir. Kendi toprakları ve milli varlıkları üzerinde üst merci hakkına sahiptir; dış ve iç politikalarını bağımsız olarak belirler; kendi sınırları içerisinde üst hukuk niteliği taşıyan anayasa ve yasaları kabul eder. Çeçen Cumhuriyeti’nin devlet egemenliği ve bağımsızlığı; bölünmez ve değiştirilemez olup, devlet organlarının yetkilerine dahil değildir.

Madde 2. Çeçen Cumhuriyeti halkı, devlet genelinde egemenliğin tek kaynağıdır. Halk, kendine ait olan egemenlik hakkını doğrudan ve kendisi tarafından oluşturulan yasama, yürütme ve yargı erkini temsil eden organlar tarafından, keza kendi yöne- tim organları aracılığıyla gerçekleştirir.

Halkın herhangi bir kısmı, herhangi bir kuruluş ve kişi, devlet egemenliğini kendi eline alamaz. Egemenliğin yasal olmayan yollardan gasp edilişi, en ağır suçtur. Temsil organlarına seçimler; genel, eşit ve direkt seçim hakkı doğrultusunda yapılmakta olup, adaylar hür olarak tespit edilmekte ve ses verme gizli yapılmaktadır. Herhangi bir seçilmiş organın veya görevli kişinin yetki süresi, keza yürütme ve yasama organlarının oluşturulma kuralları, Anayasa ve yasalar tarafından tespit edilmektedir.

Madde 3. İnsan; devlet politikasının en yüksek değeri ve başlıca amacıdır. Çeçen Cumhuriyeti, insan haklarını tanır ve bunlara karşı saygılıdır; kişinin hür bir şekilde gelişmesi için eşit imkanlar temin etmektedir; sosyal adaleti ve kişinin güvenliğini teminat altına almaktadır.

Çeçen Cumhuriyeti’nde; insan hakları, uluslararası hukukun genel kabul gören ilke ve normlarına uygun olarak temin edilmektedir.

Madde 4. Devlet, onun organları ve görevli kişiler, ayrı ayrı zümrelere değil, bir bütün olarak topluma hizmet vermektedir. Devlet, Çeçen Cumhuriyetindeki tüm sosyal zümre ve grupların, millet ve halkların; sosyal adalet, sivil anlaşma ve barış ortamında bütünleşmesine imkan sağlamaktadır. Çeçen Cumhuriyetinde; demokrasi, siyasi ve ideolojik çoğulculuk esasında gerçekleştirilmektedir.

Partiler ve diğer toplumsal kuruluşlar, Anayasa çerçevesinde kurulur ve faaliyet gösterir. Irki, milli, sosyal, dini ve sınıfsal husumet propagandası yapan, şiddet ve anayasal düzeni devirme çağrıları yapan partiler ve diğer toplumsal kuruluşlar yasaklanmıştır.

Devlet organlarında, Silahlı Kuvvetlerde, keza devlet kuruluşlarında ve eğitim öğretim kuruluşlarında siyasi partilerin kurulmasına ve faaliyet göstermesine müsaade edilmemektedir.

Parti teşkilatlarının kararları; görevlerinin yerine getirilmesi sırasında, devlet organları, devlet kurum, kuruluş ve işletmeleri ve bunların çalışanları için bağlayıcı olamaz.

Çeçen Cumhuriyetinde devlet dini İslamdır. Cumhuriyet’te herkes görüş ve inançlarına saygı gösterilmesi, keza dini ibadetlerini serbestçe icra etmeleri garanti edilmektedir.

Yasa, toplumsal ve dini kuruluşların, keza siyasi parti ve hareketlerin tescil edilme kurallarını belirlemektedir. Yasaların öngördüğü şekilde kayıt işlemleri yapılmış olan siyasi parti ve hareketler, toplumsal ve dini teşkilatlar; tüzel kişilik haklarına sahip olup, ken- dilerine ait yapıları, diğer malvarlıklarını ve fonları kullanmakta ve tasarruf etmekte serbesttirler.

Tüm vatandaşlar, toplumsal örgütler ve kitle iletişim araçları; devlet otoritesini sağlamlaştırmak, onun sembol ve alamat-i farikalarına saygı göstermekle yükümlüdür.

Madde 5. Devlet, onun tüm organları ve görevli kişiler; hukuk ve anayasal düzene bağlıdır.

Çeçen Cumhuriyeti’nde; Anayasa ve yasaların, diğer normlayıcı akitler karşısında üstünlüğü temin edilmektedir. Anayasa hükümlerine ters düşen yasalar ve diğer hukuki akitlerin, yasal geçerliliği bulunmamaktadır. Resmi şekilde yayınlanarak, toplu- mun dikkatine sunulmayan normlayıcı akitler, vatandaşları bağlamaz ve mahkemelerce uygulanmaz. Anayasa normları, direkt olarak uygulanmaktadır.

Çeçen Cumhuriyeti’nde; yasama, yürütme ve yargı erki kendi aralarında ayrılmış olup; karşılıklı ilişki halinde ve birbirini tamam- layarak kendi yetki alanlarında bağımsız olarak faaliyet göstermektedir.

Madde 6. Çeçen Cumhuriyeti, dış politika alanında; halkların hak ve özgürlüklerine saygı göstermekte, uluslararası hukukun genel kabul gören ilke ve esaslarına dayanmaktadır. Çeçen Cumhuriyeti; evrensel insani değerlere dayandırılan, genel ve adil barıştan ve tüm ülkeler arasında karşılıklı çıkarlara dayalı sıkı işbirliğinden yanadır.

Hukukun üstünlüğüne dayandırılan uluslararası camianın genişletilmesinden yana olan Çeçen Cumhuriyeti; uluslararası kuruluşlara, kolektif güvenlik sistemlerine ve devletlerarası oluşumlara üye olabilir.

Madde 7. Kitle iletişim araçlarına sansür uygulanmaz. Bu araçlar, kendi faaliyetlerini açıklık ortamında yürütmekte olup, Anayasa ve yasaların ihlali durumunda sorumluluk taşımaktadırlar.

Kitle iletişim araçlarının; devlet organları, toplumsal örgütler, siyasi partiler, gruplar ve şahıslar tarafından tekelleştirilmesine müsaade edilmemektedir. Kitle iletişim araçlarının kuruluş prosedürü, bunların hak ve yükümlülükleri, keza sorumlulukları, yasa tarafından belirlenmektedir.

Madde 8. Çeçen Cumhuriyeti’nde; vatandaşların ve emekçi kollektiflerinin ekonomik bağımsızlığı, değişik mülkiyet şekilleri ve bunların hukuki açıdan eşit bir şekilde korunması garanti edilmektedir. Toplum çıkarlarından hareket eden yasa; vatandaşların ve emekçi kolektiflerin ekonomik faaliyetler alanında serbestlik sınırlarını tespit etmektedir.

Madde 9. Cumhuriyet (sınırları içinde) mülkiyet; özel ve kamu olmak üzere ikiye bölünmüştür.

Toprak, yerin altı, hava mekanı, sular, bitki ve hayvanlar alemi doğal durumları itibariyle; Çeçen Cumhuriyeti halkının bölünmez zenginliğini oluşturmaktadır. Bunların, kullanım ve mülkiyet amacıyla, vatandaşlara, işletmelere, kurum ve kuruluşlara verilmesi, toplumsal ihtiyaç ve çıkarlar dikkate alınarak yasalara uygun bir şekilde gerçekleştirilecektir. Mülkiyet cins ve şekillerinin hukuki düzeni, yasalarca belirlenmektedir.

Madde 10. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının özel mülkiyeti; onların özel malvarlığı olup, kendi istekleri doğrultusunda tasarruf edilmektedir.

Bir kişiye veya bir grup kişiye ait olan özel işletmelerin çalışması, yasalara uygun olarak gerçekleştirilecektir.

Yasa; toplum çıkarları doğrultusunda, özel girişimcilik faaliyetleri ile ilgili bazı alanları yasaklayabilir veya kısıtlayabilir.

Madde 11. İnsan sağlığının korunması ve normal hayat şartlarının sağlanabilmesi için; devlet, toprağın, yer altının ve çevrenin korunmasına yönelik olarak gereken önlemleri alacaktır.

Madde 12. Çeçen Cumhuriyeti, insancıl demografik politikası uygulamakta, ana ve çocukların korunmasını temin etmekte, toplumun başlıca birimi olarak aileye gereken yardımı göstermekte olup, ailenin yaşamı için gereken asgari şartları temin etmektedir.

Çocuklar, devlet tarafından sosyal güvenlik kapsamına alınmıştır. Devlet, toplumun okul öncesi çocuk kuruluşlarına, dinlenme tesislerine olan ihtiyacını karşılamakla yükümlü olup, çocuk sağlığına özellikle önem vermektedir.

Madde 13. Çeçen Cumhuriyeti; gençlerin genel ve meslek eğitimi alabilmelerine; toplum ihtiyaçları da dikkate alınarak, isteklerine, yeteneklerine ve eğitim düzeylerine uygun iş bulmalarına yönelik etkili gençler politikası uygulamaktadır.

Devlet, genç ailelerin desteklenmesi ile ilgili programlar yapmakta ve uygulamakta; onların imtiyazlı şartlar kapsamında ev almalarına yardımcı olmaktadır.

Devlet organları; siyasi meselelerin çözümlendirilmesi konusunda, gençlik örgütleri ile ilişki kurmakta, sosyoekonomik, çevresel ve diğer programların hazırlanmasında onların görüşlerini dikkate almaktadır.

Madde 14. Çeçen Cumhuriyeti’nde; bedava ve kalifiye sağlık hizmetleri, sosyal güvenlik, eğitim, kültür ve spor hizmetleri verilebilmesi amacıyla, ilgili sistemleri geliştirmektedir. Devlet, bu alanlara gereken finansal ve maddi kaynakları yönlendirmektedir.

Madde 15. Çeçen Cumhuriyeti; bilim, sanat, edebiyat, halk yaratıcılığının gelişmesine yardım etmekte, halkın entelektüel, manevi ve ahlaki düzeyinin yükseltilmesi için şartlar oluşturulmaktadır. Devlet, toplumun ahlaki temellerini sarsan eserlerin ve faaliyetlerin yayılmasına müsaade etmemektedir.

Madde 16. Devlet hayatı ile ilgili en önemli konular, halkın tartışmasına açılmakta ve halk oylamasına (referanduma) sunulmaktadır.

2. BÖLÜM: VATANDAŞLARIN HAK, ÖZGÜRLÜK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Madde 17. Çeçen Cumhuriyeti, tüm vatandaşların doğal ve ayrılmaz haklara sahip olduğunu kabul eder.

Çeçen Cumhuriyeti, bu hakları garanti altına almakta ve korumakta olup, vatandaşların kendi yükümlülüklerini yerine getirebilmelerini temin eder. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının hakları, özgürlükleri ve yükümlülükleri iptal edilemez, sınırlanamaz; yükümlülükler ise herhangi diğer akit ve hareketlerle keyfi olarak genişletilemez. Vatandaşların hak ve özgürlüklerini azaltan veya kısıtlayan hukuki akitler, hukuken geçerli değildir.

Madde 18. Çeçen cumhuriyeti vatandaşlarının hak, özgürlük ve yükümlülükleri; Çeçen Cumhuriyeti’nin, uluslararası anlaşma ve sözleşmelerinden ileri gelen yükümlülükler doğrultusunda belirlenmekte ve gerçekleştirilmektedir.

Madde 19. Devlet ve vatandaş, karşılıklı hak ve sorumluluklarla bağlıdır. Devlet organları ve görevli kişiler, vatandaşların hak ve özgürlüklerini temin etmek ve korumakla, keza sivil hak koruma faaliyetlerini desteklemekle yükümlüdür.

Madde 20. Vatandaşların hakları, onların yükümlülüklerinden tecrit edilmemiştir. Vatandaş, hak ve yükümlülükleri doğrultusunda özgür hareket etmektedir. Bu durumda; o, diğer vatandaşların haklarını kanuni çıkarlarını ihlal etmemeli, devlet ve toplum güvenliğine, hukuk düzenine ve toplumun temel ahlaki değerlerine zarar vermemelidir.

Madde 21. Çeçen Cumhuriyeti’nin tüm vatandaşları; kanun ve mahkeme karşısında eşittir; milliyetinden, ırkından, sosyal menşeinden, cinsiyetinden, dilinden, dine bakışından, ikamet ettiği yerden, meşguliyetinden, malvarlığından, siyasi ve diğer görüşlerinden, parti mensubiyetinden ve diğer durumlardan bağımsız olarak; eşit derecede korunma hakkına sahiptir. Vatandaşların hukuki eşitliği; devlet ve toplum hayatının her alanında temin edilmektedir. Ayrı ayrı sosyal zümrelerin, halk gruplarının, bireylerin imtiyazlı durumu; keza herhangi bir gerekçe ile milli her mensubiyetlerine göre vatandaşlara farklı mua- mele yapılması, sosyal adalet ilkelerine ters düşmekte olup, yasalara dayanarak ortadan kaldırılması gerekmektedir.Ayrı ayrı vatandaş gruplarına ait imtiyaz ve önceliklikler, sadece kanun tarafından tespit edilebilir.

Madde 22. Kadın ve erkek eşit hak ve özgürlüklere sahiptir.

Madde 23. Farklı milletlerden olan vatandaşların hukuki eşitliği garanti altındadır. Milliyet özelliğine göre doğrudan veya dolaylı olarak hakların kısıtlanması, keza imtiyaz veya öncelikler tanınması, yasalarca cezalandırılmaktadır. Devleti milli azınlık haklarının korunmasını temin etmektedir.

Madde 24. Çeçen Cumhuriyeti’nde, herkes için tek tip vatandaşlık tesis edilmiştir. Vatandaşlığa girme veya vatandaşlık durumun- da son verilmesi, yasalarca belirlenmektedir. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşı, vatandaşlıktan mahrum edilemez ve vatandaşlığını değiştirme hakkı elinden alınamaz.

Çeçen Cumhuriyeti vatandaşı, cumhuriyet sınırları dışına sürülemez. Cumhuriyet, kendi sınırları dışında da vatandaşlarının haklarını korumakta ve onları himaye etmektedir.

Madde 25. Çeçen Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan yabancı ülke vatandaşları ve vatandaşlığı olmayan kişilerin hak ve özgürlükleri, uluslar arası hukuk hükümlerine göre ve Çeçen Cumhuriyeti Anayasasına uygun olarak belirlenmektedir.

Yabancı ülke vatandaşları ve vatandaşlığı olmayan kişiler, Çeçen Cumhuriyeti Anayasasına ve yasalarına uymakla yükümlüdür. Onlar, Çeçen Cumhuriyeti’nde, siyasi sığınacak hakkını kullanabilirler. Siyasi sığınacak verilmesine ilişkin kurallar ve şartlar, yasalarca belirlenmektedir.

Madde 26. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, çalışma hakkına sahiptir. Çalışanların ücreti, tarafların anlaşması doğrultusunda tespit edilmekle beraber, resmi olarak belirlenmiş olan asgari yaşam meblağının altında olamaz. Devlet, halkın işle temin edilmesine yönelik önlemler almakta, teknik meslek eğitim ve öğretimine, keza çalışanların (toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda) meslek değiştirmelerine yönelik programlar uygulamaktadır. Zoraki çalıştırma, yasalarca öngörülen durumlar hariç, yasaklanmıştır.

Madde 27. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının özel mülkiyet edinme hakları vardır. Özel mülkiyet kutsal ve dokunulmazdır. Vatandaşların özel mülkiyetinin dokunulmazlığı ve miras olarak intikal etmesi, yasalarca garanti altına alınmıştır.

Madde 28. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; kendi ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla girişimcilik faaliyetleri göstermek, bireysel, aile, kolektif, hissedarlık ve diğer müesseseler kurmak hakkına sahiptir.

Madde 29. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının dinlenme hakkı; işçi ve memurlar için 40 saatin altında olan iş haftası; ödemeli ve 24 iş gününden az olmayan yıllık izin, bayram ve hafta sonu tatil günleri, bazı meslek ve üretim alanlarında kısaltılmış iş günü gibi uygulama!ar, keza mevzuatta yer almış olan diğer teminatlarla sağlanmaktadır.

Madde 30. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; sağlık koruma hakkına ve devlet sağlık kuruluşları hizmetinden bedava olarak yarar- lanma hakkına sahip olmakla beraber, sağlık kuruluşları tarafından verilmekte olan paralı sağlık hizmetlerinden de yararlanmak hakkına sahiptir. Devlet, sağlık hizmetleri kalitesinin yükseltilmesine yönelik önlemler almaktadır.

Madde 31. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının mesken hakkı vardır; devlet, toplumsal veya özel konut fonlarına ait evlerdeki meskenleri mülkiyet olarak alabilir veya sürekli olarak kullanabilirler.Kimse, keyfi olarak meskenden mahrum edilemez.

Madde 32. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; değişik türden olan okullarda orta ve meslek eğitimi alma hakkına sahiptirler. Tüm eğitim türlerinin ulaşılabilir (erişilebilir – Terc.) olması devlet tarafından temin edilmektedir.

Madde 33. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; ihtiyarlık, sakatlık, işsizlik, hastalık ve aile başının yokluğu durumunda sosyal güven- lik hakkına sahiptir. Emekli maaşı, yardımlar ve diğer sosyal yardım araçları; vatandaş için asgari yaşam standardı altında olmayan bir yaşam düzeyi sağlayacaktır.

Madde 34. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, iyi bir çevre hakkına sahiptir. Doğadan istifade alanında, hukuk dışı hareketlerle, vatandaşa, onun sağlığına veya malvarlığına vurulan zararlar tazmin edilecektir.

Madde 35. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; kültür değerlerinden istifade hakkına sahiptir.
Tarihi eserlerin ve kültürel değeri olan diğer objelerin korunmasına yönelik kaygılar; Çeçen Cumhuriyeti vatandaşının görevidir.

Madde 36. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarına; sanatsal, bilimsel ve teknik yaratıcılık özgürlüğü sağlanmaktadır. Vatandaşların telif hakkı ve entelektüel mülkiyet hakları devlet tarafından korunmaktadır.

Madde 37. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, devlet vergilerini, kanunlarca belirlenmiş miktar ve kurallar çerçevesinde ödemekle yükümlüdür.

Madde 38. Çeçen Cumhuriyeti, her bir kişinin hayat hakkını tanımakta ve saygı göstermektedir.

Kimse hayatından mahrum edilemez. İdam hükmü, mahkeme kararıyla istisnai bir ceza olarak ve özellikle ağır suçlardan dolayı uygulanmaktadır. Vatandaşlar; hayatlarına, sağlıklarına ve kişisel güvenliklerine yönelik her türlü tecavüze karşı koruma altına alınmışlardır. Kimse, kendi rızası olmadan tıbbi ve bilimsel deneylere tabi tutulamaz.

Madde 39. Kişinin şeref ve liyakati yasalarca korunmaktadır. Özel hayat alanına yapılan her türlü müdahale, yasalara aykırıdır.

Özgürlüğü kısıtlanmış (tutuklanmış-Terc.) olan kişi insanca muamele görmek hakkına sahiptir. Kimse işkenceye, insanlık dışı veya alçaltıcı muameleye tabi tutulamaz. Yasal olmayan yolardan elde edilmiş olan kanıtlar, hukuki geçerliliği olmayan kanıtlar olarak tanımlanmaktadır.

Madde 40. Kişilik hakları (şahsiyet-Terc.) dokunulmazdır. Mahkeme kararı veya savcı kararı olmaksızın kimse tutuklanamaz veya gözlem altına alınamaz.

Suç işlediği iddia edilen herhangi bir kişi, suçlu oluşu mahkeme tarafından kânıtlanıncaya kadar, suçsuz sayılacaktır.

Madde 41. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının; yazışma, telefon görüşmeleri, telgraf ve diğer iletişim alanlarında gizlilik temin edilmektedir.

Sadece yasalarca belirlenmiş olan durumlarda istisnalara yol verilebilecektir.

Madde 42. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının mesken dokunulmazlığı vardır. Yasalarca öngörülen durumlar ve kurallar haricinde; içerisinde yaşayanların isteği olmadan meskene girmek, arama veya inceleme yapmak yasaktır.

Madde 43. Vicdan özgürlüğü teminat altındadır. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşı herhangi bir dine inanmak veya hiçbir dine inan- mamak, dini ibadetleri yerine getirmek ve yasalara ters düşmeyen herhangi diğer dini faaliyetlerde bulunmak hakkına sahiptir.

Dini inançlar gerekçe gerekçe gösterilerek, kimse devlet karşısında yükümlülüklerinden veya yasalara uymak konusunda sorumluluktan muaf tutulamaz. Vatandaşın dini inançlarına ters düşmesi durumlarında; askerlik hizmeti karşılığında alternatif bir sivil hizmet yapılabilecektir. Bu tür bir uygulamanın kural ve şartları, yasalarca belirlenecektir.

Madde 44. Aile, ana ve çocuk, devletin koruması altındadır. Nikah, erkekle kadının gönüllü rızası üzerine yapılmaktadır. Aile içi ilişkilerde eşler eşittir. Nikah yapılması, boşanma, eşlerin hak ve yükümlülükleri yasalarca belirlenmektedir.

Madde 45. Çeçen Cumhuriyeti sınırları içerisinde; dolaşım, bulunma ve ikamet yeri seçme özgürlüğü, keza Çeçen Cumhuriyeti’ne giriş ve çıkış hakkı temin edilmektedir.

Bu haklar; yalnız yasalarca öngörülmüş olan. istisnai durumlarda kısıtlanabilir.

Madde 46. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, devlet ve toplumsal organların ve bunlarda görevli kişilerin hareketlerini şikayet etmek hakkına sahiptirler. Şikayetler, yasalarca belirlenmiş olan süre ve kurallar kapsamında bakılacaktır.

Vatandaş, devlet ve toplumsal organların ve buralarda görevli kişilerin, kendi haklarını kısıtlayıcı, yasa dışı hareketlerini mahkemelere şikayet etmek hakkına sahiptir.

Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; devletin, devlet ve toplumsal organların, keza görevlerini yerine getirmekte olan görevli kişilerin yasadışı hareketleri sonucunda uğramış oldukları maddi ve manevi zararların tazmin edilmesi hakkına sahiptirler.

Madde 47. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, devlet ve toplumsal yönetime doğrudan veya kendi temsilcileri aracılığıyla katılabilir. Vatandaşlar, yasa ve kararların tartışılmasına, keza halk oylamalarına katılmaktadırlar.

Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarına; kendi özel ve kolektif yasal çıkarlarının gerçekleştirilmesi, Anayasa ve Çeçen Cumhuriyeti yasaları kapsamında haklarını ortaklaşa savunması ve ortak çalışmalar yürütmesi durumlarında, insiyatif gösterme ve bağımsızlık hakkı temin edilmiştir.

Madde 48. Çeçen Cumhuriyeti’nin her bir vatandaşı; devlet, toplum ve uluslararası hayatın her alanında işlerin durumu ile ilgili olarak, keza vatandaşın hakları, yasal çıkarları ve yükümlülükleri konusunda bilgi almak hakkına sahiptir.

Vatandaşın bilgi alma özgürlüğünün engellenmesi ve yasaların yayınlanması sırasında zarar verilmesi ile ilgili sorumluluk, yasalar tarafından tespit edilmektedir. Devlete ait veya yasalarca korunan diğer sırların yayılmasına müsaade edilmemektedir.

Madde 49. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları için; basın özgürlüğü, devlet radyo ve televizyonundan yasalara uygun şekilde yarar- lanma hakkı temin edilmiştir. Devlet, vatandaşların kitle iletişim araçlarına ulaşabilmelerini temin etmektedir.

Madde 50. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının fikir ve düşünce özgürlüğü, keza bunların engellenmeden ifade edilebilmesi temin edilmektedir.

Kimse fikirlerinden dolayı takip edilemez. Anayasal düzenin zor kullanarak ortadan kaldırılmasına veya onun Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’na ters düşen yöntemlerle değiştirilmesine, keza teröre yönelik çağrılar içeren propagandalar; ayrıca sosyal, sınıfsal, milli ve dini husumet, vatandaşların şeref ve haysiyetinin aşağılanması yasaklanmıştır.

Madde 51. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının, toplantı, miting, yürüyüş ve gösteri özgürlüğü temin edilmektedir. Bu özgürlüklerin gerçekleştirilme kuralları yasalarca belirlenmektedir.

Madde 52. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; ayrı ayrı ve grup halinde, devlet organlarına ve toplumsal kuruluşlara baş vurmak hakkına sahiptir. Görevli kişiler, bu baş vuruları incelemek, onlara cevap vermek ve gereken önlemleri almakla yükümlüdür.

Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları, devlet ve toplumsal organlara Çeçence veya Rusça baş vuracaklardır. Devlet ve toplumsal or- ganlar, başvurunun yapıldığı dilde cevap verilmesini veya vatandaşın çıkarlarını dikkate alarak tercüme yaptırılmasını temin etmekle yükümlüdür.

Madde 53. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; siyasi partiler ve toplumsal örgütler kurmak, kitle hareketlerine iştirak etmek hakkına sahiptir.

Çeçen Cumhuriyeti anayasal düzeninin zor kullanılarak değiştirilmesine yönelmiş veya yasal olarak cezalandırılabilen diğer emeller güden, askeri veya gizli nitelikte parti, toplumsal örgüt ve hareketlerin varlığına müsaade edilmemektedir. Bunların faaliyetleri, yasalarca belirlenmiş olan kurallar çerçevesinde durdurulacaktır.

Madde 54. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; devlet ve yerel yönetim organlarına seçmek ve seçilmek hakkına sahiptir. Genel, doğrudan ve eşit seçim hakkı temin edilmektedir.

Madde 55. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarına; devlet organlarında göreve gelmek ve devlet hizmetinde bulunmak konusunda eşit imkanlar sağlanmaktadır. Devlet hizmetinin şart ve kuralları yasalarca belirlenmektedir.

Madde 56. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; ülkeyi savunmak, Çeçen Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri saflarında askerlik hizmeti geçirmekle yükümlüdür.

Askerlik hizmetinin şart ve kuralları yasalarca belirlenmektedir. Askerlik hizmetinin, alternatif sivil yükümlülüklerle değiştirilmesi, yasaların öngörmüş olduğu ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilecektir.

Ülke savunmasına, toplum huzur ve istikrarının korunmasına iştirak eden Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları ve bunların aileleri için sosyal, maddi ve diğer garantiler sağlanmaktadır.

Madde 57. Emekçi kollektifler, devlet organlarının çalışmalarına iştirak etmek hakkına sahiptir. Devlet, emekçi kollektifin; müessese, kurum ve işletme işlerine iştirak etme, üretim alanında kendini yönetim amacıyla organlar oluşturma, yönetimle veya işletme sahibiyle toplu sözleşmeler yapma, keza kendi sosyal ve ekonomik haklarını (yasalara ters düşmeyen bir şekilde) savunma hakkını tanımaktadır.

Madde 58. İşletme, kurum ve kuruluşlarda sendikaların faaliyet göstermesi, emekçilerin kendi istekleri doğrultusunda herhangi sendikaya üye olması, keza sendikaların birleşme veya uluslararası sendikalara üye olabilme hakları temin edilmektedir.

Madde 59. Devlet, (mülkiyet türüne bakmaksızın) müessese çalışanlarıyla yönetim arasındaki toplu anlaşmazlıkların adil bir şekilde çözümlendirilmesini temin etmektedir.

Emekçi kollektif, yasalarca belirlenmiş olan durumlarda grev yapma, yani işletme, kurum veya kuruluşun faaliyetlerini tamamen veya kısmen durdurma hakkına sahiptir.

İnsanların hayatı ve sağlığı açısından tehlike oluşturması veya toplum hayatını temin eden hizmetlerin normal işlev yapmasını tehdit ettiği durumlarda, grev yapılamaz.

Madde 60. Çeçen Cumhuriyeti’nde; tüketici hakları yasaların koruması altındadır. Tüketiciler, şahsen veya oluşturmuş oldukları örgütler aracılığıyla, mal ve hizmet üreticilerinin, ticaret, reklam ve diğer kuruluşların hareketleri sonucunda uğramış oldukları zararın tazmin edilmesini, adli veya idari yollardan talep etmek hakkına sahiptir.

3. BÖLÜM: DEVLET İKTİDAR VE YÖNETİM SİSTEMİ

Madde 61. Çeçen Cumhuriyeti’nin tek yasama organı, vatandaşlar tarâfından genel ve direkt seçim hakkı kapsamında ve gizli oylama yoluyla seçilen Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu’dur.

Mahkeme tarafından çalışamaz (ehliyetsiz-Terc.) olarak kabul edilen vatandaşlar, keza hakkında verilen hapis yatma kararı mahkemece onaylanmış olan kişiler seçilemez ve seçimlere iştirak edemez. Parlamento seçimlerinin kuralları yasalarca belirlenmektedir.

Madde 62. Çeçen Cumhuriyeti parlamentosu, her türlü konuyu görüşme ve çözümlendirme hakkına sahiptir. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosunun müstesna yetki alanına dahil olan konular:

l. Çeçen Anayasasının onaylanması, ekler ve değişiklikler yapılması.

2. Çeçen Cumhuriyeti iç ve dış politikalarının belirlenmesi.

3. Çeçen Cumhuriyeti’nin devlet yapısı ile ilgili konularda kararlar alınması.

4. Çeçen Cumhuriyeti’nin idari taksimatı ile ilgili konuların çözümlendirilmesi usulünün tespit edilmesi.

5. Çeçen Cumhuriyeti sınırlarının değiştirilmesi ile ilgili hususlarda karar verilmesi.

6. Çeçen Cumhuriyeti sosyo-ekonomik gelişmesi ile ilgili perspektif plan ve programlarının onaylanması.

7. Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanının seçilmesi.

8. Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkan Birinci Yardımcısı ve (diğer) Yardımcısının seçilmesi.

9. Genel halk oylaması (referandum) konusunda karar alınması.

10.Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı’nın görevden azledilmesi prosedürünün başlatılması ile ilgili karar alınması.

Madde 63. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu; Çeçen Cumhuriyeti devlet erkinin sürekli faaliyet gösteren yüksek yasama organıdır. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu milletvekilleri, 5 yıllık süre için seçilmektedir.

Madde 64. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu aşağıdaki görevleri yerine getirmektedir:

1. Parlamento, Devlet Başkanı ve Çeçen Cumhuriyeti yerel yönetim organları seçimlerini tayin eder.

2. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu ve yerel yönetim organları seçimleri ile ilgili olarak; Merkez Seçim Komisyonu heyetini tasdik eder.

3. Bakanlar Kabinesi heyetini tasdik eder ve bununla ilgili değişiklikler yapar.

4. Aşağıdaki göreve getirilecek olan kişileri seçer:

Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Başkanı, Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Üyeleri, Çeçen Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi Başkanı, Başkan Yardımcıları ve Üyeleri, şehir ve ilçe (bölge) mahkemelerinin hakimleri, Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu Başkanı ve Başkan Yardımcısı, Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu üyeleri. Baş Savcı ve Yardımcıları, Çeçen Cumhuriyeti Tahkikat Komitesi Başkanı ve Milli Güvenlik Servisi Başkanı ve bunların yardımcıları; Milli Banka, Sağlık-Epidolmoloji ve Çevre hizmetleri yöneticileri

5. Devlet Başkanı tarafından tayin edilen bakan, elçi ve yasalarca öngörülen diğer devlet görevlileri hususunda onay verir.

6. Düzenli bir şekilde; kendi oluşturduğu organların, keza hakimler hariç, kendisi tarafından tayin edilmiş olan görevli kişilerin raporlarını dinler; Bakanlar Kabinesine güven konusunu çözümlendirir.

7. Ülke genelinde yasama düzeninin birlik ve bütünlüğünü temin eder.

8. Anayasanın öngördüğü durum ve kurallar doğrultusunda; Başkanı, Başkan Yardımcısını, Anayasa Mahkemesi Başkanını ve üyelerini, Yüksek Mahkeme Başkan ve Üyelerini azl edebiler; yasaların öngördüğü durumlarda, diğer devlet görevlilerini de görevden alabilir.

9. Genel ve kısmi seferberlik ilan eder; olağanüstü hal ilan eder veya Başkanın ilgili emrini onaylar; Çeçen Cumhuriyetine yönelik saldırı gerçekleşmesi durumunda savaş ilan eder; olağanüstü hal durumlarında, keza uluslararası yükümlülüklerin yerine getiril- mesi halinde, askeri personelin kullanılmasına ilişkin karar verir.

10. Diplomatik dereceleri, askeri ve diğer özel rütbeleri (ünvanları) tespit eder.

11. Yüksek askeri ve özel rütbeleri (ünvanları), diplomatik dereceleri verir.

12. Ülke genelinde yasama düzeninin birlik ve bütünlüğünü temin eder. (bu madde orijinalde de iki kere yazılmıştır; bkz. parag- raf 7.-Terc.)

13. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlarının Anayasal hakları, özgürlükleri ve yükümlülükleri ile ilgili konuları çözümlendirir.

14. Çeçen Cumhuriyeti kanunlarını yorumlar.

15. Yerel yönetim organlarının oluşturulma ve faaliyet kurallarını tespit eder.

16. Genel af kararı çıkarır.

17. Çeçen Cumhuriyeti devlet bütçesini görüşür ve onaylar; vergileri ve zorunlu ödemeleri tespit eder, bütçenin yerine getirilmesini denetler, bu hususta raporu tasdik eder; kredi, keza ekonomik ve diğer yardımlar konusunda kararlar kabul alır.

18. Uluslararası anlaşmaları onaylar ve fesh eder.

19. Çeçen Cumhuriyeti’nin savunması ve devlet güvenliği konusunda başlıca önlemleri tasarlar.

20. Çeçen Cumhuriyeti devlet ödüllerini ve onur unvanlarını tespit eder.

21. Çeçen Cumhuriyeti Anayasasına ve kanunlarına ters düşmesi durumunda, Bakanlar Kabinesi karar ve kararnamelerini, Çeçen Cumhuriyeti Başkanının emir ve kararnamelerini tamamen veya kısmen iptal eder.

22. Yürürlükte olan Çeçen Cumhuriyeti mevzuatına ters düşmesi durumunda; yerel iktidar ve yönetim organlarının kararlarını iptal eder.

23. Çeçen Cumhuriyeti parlamento üyeleri yetkilerinin zamanından önce sona erdirilmesi ile ilgili konuları çözümlendirir.

24. Genel halk oylaması (referandum) yapılması konusunda karar alır; bunu Başkanın önerisi üzerine de yapabilir.

25. Diğer meseleleri çözümlendirir.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu, Çeçen Cumhuriyeti kanunlarını ve kararları; Çeçen Cumhuriyeti Parlamento üyelerinin oy çoğunluğu ile kabul eder.

Madde 65. Yasama girişimi, Parlamento üyelerine, Çeçen Cumhuriyeti Başkanı’na, Anayasa Mahkemesi’ne, Yüksek Mahkeme’ye, Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu’na, keza Başsavcı’ya aittir.

Madde 66. Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanı, parlamento üyeleri arasından S yıllık süre için seçilmektedir.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanı, istenildiği zaman, Çeçen Cumhuriyeti Parlamento üyelerinin gizli oylamayla görevden alınabilir.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanı, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosuna karşı sorumludur. Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanının görevlerine aşağıdaki konular dahildir:

1. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosunda görüşülmesi gereken konuların hazırlanması ile ilgili genel yönetim işlerini gerçekleştirir, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosunun aldığı kararları imzalar.

2. Devletin durumu, onun iç ve dış politikasının önemli konuları ile ilgili bilgileri Parlamentoya sunar.

3. Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu Başkanı Birinci Yardımcısı ve Başkan Yardımcısı görevleri için, parlamentoya adayları takdim eder.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkanı kararnameleri imzalar.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamento Başkan Birinci Yardımcısı ve Başkan Yardımcısı; Başkanın verdiği yetkiler doğrultusunda; onun ayrı ayrı görevlerini yerine getirir ve Parlamento Başkanının hazır bulunmadığı veya görevini yerine getirme imkanı olmadığı durumlarda onun görevlerini icra eder.

Madde 67. Çeçen Cumhuriyeti kanunları, kabul edildikten sonraki 10 gün içerisinde Çeçen Cumhuriyeti parlamento Başkanı tarafından imzalanır, ilan edilir ve imzalandığı gün Çeçen Cumhuriyeti Başkanına gönderiler. Çeçen Cumhuriyeti Başkanı, metni aldıktan sonraki 10 gün içerisinde, kabul edilmiş olan kanuna veto koymak hakkına sahiptir.

Devlet Başkanı tarafından veto koyulmuş olan Çeçen cumhuriyeti kanunu, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosunca tekrar görüşüler ve kanunun Parlamento üyeleri toplam sayısının 2/3’si tarafından onaylanması durumunda kanuni olarak yürürlüğe girer.

Madde 68. Çeçen Cumhuriyeti Parlamento üyesi, herhangi bir görevli kişiye soru yöneltebilir ve bu kişi söz konusu soruya üç gün içerisinde cevap vermekle yükümlüdür. Cevap vermekten kaçınan veya yalan cevaplar veren görevli kişi; görevden alınacak ve yasalara doğrultusunda idari veya adli cezaya tabi tutulacaktır.

Parlamento üyesi, Parlamentoda ve onun dışında parlamento görevlerinin yerine getirilmesi kapsamında yaptığı konuşmalardan dolayı sorumluluk taşımaz.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamento üyesinin dokunulmazlık hakkı vardır. Parlamentonun muvafakati olmadan tutuklanamaz, mahkeme kararıyla öngörülen idari ve adli cezalara tabi tutulamaz.

Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu üyesinin hukuki durumu, hakları, yükümlülükleri ve bunlarla ilgili teminatlar; kanunlar tarafından belirlenmektedir.

Madde 69. Çeçen Cumhuriyeti’nde yürütme erki Devlet Başkanı’ndadır. Devlet Başkanı, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu üyesi olamaz. Cumhurbaşkanı, ticari kuruluşlarda herhangi bir görev işgal edemez ve girişimcilik faaliyetlerinde bulunamaz.

Madde 70. Devlet Başkanlığı görevine, yaşı 65’in üzerinde olmayan cumhuriyet vatandaşı seçilecektir. Aynı kişi, Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanlığı görevine iki kereden fazla seçilemez.

Madde 71. Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı, Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları tarafından genel ve direkt seçim ve gizli oy kullanma yoluyla, 5 yıllık süre için seçilecektir. Devlet Başkanı görevine ileri sürülen aday sayısı kısıtlanmamaktadır. Seçmenlerin asgari olarak %50’sinin katılmış olduğu seçim sonuçları geçerli olacaktır. Seçimlere katılan seçmen oylarının yarıdan fazlasını almış olan aday, seçilmiş sayılacaktır.

Diğer seçimler ve göreve atamalar, keza Devlet Başkanı’nın yetkilerinin benimsenmesi yasadışı ve geçersizdir.

Madde 72. Başkan, göreve başladığı zaman, aşağıdaki metni içeren bir yemin edecektir:

Çeçen Cumhuriyeti halkına sadakatle hizmet edeceğime, onun egemenliğini ve bağımsızlığını koruyacağıma, Çeçen Cumhuriyeti anayasasına ve yasalarına uyacağıma, vatandaşların hak ve özgürlüklerini temin edeceğime, üzerime aldığım Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanlığı görevinin yüksek yükümlülüklerini vicdanla yerine getireceğime resmi olarak yemin ederim.

Madde 73. Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı:

1. Çeçen Cumhuriyeti’ni iç ve uluslararası işlerde temsil eder.

2. Çeçen Cumhuriyeti hükümetine başkanlık eder, Anayasa doğrultusunda yürütme kadrosunu oluşturur ve bunları yönetir.

3. Parlamentonun onayı ile Çeçen Cumhuriyeti Bakanlarını, elçileri ve üst düzey görevlileri tayin eder.

4. Bakanları ve kendileri tarafından göreve tayin edilmiş olan kişileri görevden alır.

5. Dış politikayı yönetir, görüşmeler gerçekleştirir, (sonradan Parlamentoda onaylanmak kaydıyla) Çeçen Cumhuriyeti’nin uluslararası anlaşmalarını yapar. Başkan, yasaların imkan tanıdığı çerçeveler dahilinde, onaylanması öngörülmeyen uluslararası anlaşmalar yapabilir.

6. Çeçen Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Baş Komutanı’dır; Parlamento’nun onayı ile Silahlı Kuvvetlerin komutanlarını tayin eder; subaylara rütbeler verir.

7. Acil durumlarda; Çeçen Cumhuriyeti’nde veya onun ayrı ayrı bölgelerinde olağanüstü hal uygulaması ilan eder ki, bunun iki gün içerisinde Parlamento tarafından onaylanması gerekmektedir.

8. Çeçen Cumhuriyeti’ne karşı saldırı tehdidi oluştuğunda; kısmi veya genel seferberlik, Çeçen Silahlı Kuvvetleri’nin alarm durumuna geçirilmesi ve diğer gerekli hareketler konusunda (bunların takip eden üç gün içerisinde Parlamento tarafından onaylanması kaydıyla) emirler verir.

9. Çeçen Cumhuriyeti üzerine saldırı gerçekleştirilmiş olduğunda; askeri operasyonların başlatılmasına ilişkin olarak (bunların takip eden üç gün içerisinde Parlamento tarafından onaylanması kaydıyla) emirler verir.

10. Devlet bütçesi tasarısını, Parlamento’nun görüş ve onayına sunar.

11. Parlamento toplantılarına, Parlamento komite ve komisyon toplantılarına iştirak eder; Parlamentonun onayı ile genel halk oylaması (referandum) yapılmasına ilişkin karar kabul eder; Parlamento’ya ve halka çağrı yapabilir.

12. Çeçen Cumhuriyeti sınırları dahilinde her türlü suçla ilgili af gerçekleştirebilir.

13. Çeçen Cumhuriyeti madalyaları ve diğer ödülleri ile ödüllendirebilir, özel ünvanlar (rütbeler), keza onur ünvanları verebilir.

14. Yasalara uygun bir şekilde; Çeçen Cumhuriyeti vatandaşlığının kazandırılması ve son verilmesi konusunda karar verir.

15. Yasama girişiminde bulunma hakkı vardır.

16. Verdiği emirleri, onların imzalanmasını takip eden üç gün içerisinde ilan eder.

17. Yılda bir kereden az olmaması kaydıyla, kabul edilmiş olan ekonomik ve diğer programların yerine yetirilmesi, ülkedeki durum konularında Parlamentoya rapor sunar, halka hitab eder.

18. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası ve yasalarınca kendilerine verilmiş olan diğer yetkileri gerçekleştirir.

Madde 74. Başkan, suç işlemesi durumunda görevinden azledilebilir. Başkanın, bu tür bir suçlama doğrultusunda görevinden azledilmesi ile ilgili sürecin başlatılmasına ilişkin karar; parlamento üyelerinin asgari olarak 2/3’sinin bu yönde oy kullanmış olması sonucunda alınmaktadır. Bu durumda, konu Anayasa Mahkemesi’ne intikal ettirilecek ve mahkeme üyelerinin asgari olarak 2/3’sinin oyu doğrultusunda karar verecektir. Çeçen Cumhuriyeti Başkanı’nın azl edilmesine ilişkin karar, Parlamento’nun toplam üye sayısının asgari olarak 2/3’sinin bu yönde oy kullanması durumunda onaylanmış olacaktır.

Madde 75. Başkanla bir arada, Çeçen Cumhuriyeti Başkan Yardımcısı da beş yıl süreyle seçilmektedir.

Devlet Başkan Yardımcısı adayını, Devlet Başkanlığı adayı tespit eder. Başkan adayına verilen oylar, aynı zamanda onun ileri sürmüş olduğu Başkan Yardımcısı adayına verilmiş olacaktır.

Başkanın görevlendirmesi ile; Başkan Yardımcısı, onun bazı görevlerini gerçekleştirebilir. Başkanın geçici olarak kendi görevlerini yerine getirememesi durumunda Başkan Yardımcısı onun görevlerini yerine getirecektir. Bu durumda; Başkan Yardımcısı’nın yetkileri, 24 saat içerisinde Parlamento tarafından onaylanmak durumundadır. Başkanın istifa etmesi veya azledilmesi durumun- da; Başkan Yardımcısı, yeni Başkan seçimlerine kadar Başkan görevine getirilecektir.

Başkan Yardımcısı’nın azledilmesi veya istifa etmesi durumunda; Başkan yeni Başkan Yardımcısı tayin edecektir ve söz konusu kişi, Parlamento üyeleri tarafından oy çoğunluğuyla onaylandıktan sonra göreve başlayabilecektir. Başkan Yardımcısı herhangi bir diğer görevde bulunamaz.

Madde 76. Devlet Başkanı, Cumhuriyet Anayasası’na, yasalara ve Parlamento kararlarına dayanarak ve onları uygulayarak; emir ve kararnameler çıkarır, bunların icrasını denetler. Başkan’ın emirleri, Anayasaya ve yasalara aykırı olamaz. Başkan emirlerinin tüm ülke genelinde uygulanması zorunludur. Anayasaya aykırı olmaları durumunda; Devlet Başkanı yönetim organları kararları ile ilgili olarak yürütmeyi durdurabilir.

Madde 77. Başkan ve Başkan Yardımcısı dokunulmazdır ve yasalarla korunmaktadır.

Madde 78. Çeçen Cumhuriyeti Bakanlar Kabinesi, icra ve tasarruf organı olup, Çeçen Cumhuriyeti Başkanı’na bağlıdır. Bakanlar Kabinesi; Başkan, Başkan Yardımcıları ve Bakanlardan oluşmaktadır.

Bakanlar Kabinesi, Devlet Başkanın önerisi üzerine tespit edilmekte olup, Parlamento tarafından onaylanmaktadır.

Madde 79. Bakanlar Kabinesi, Devlet Başkanı ve Parlamentoya karşı sorumludur. Yeni oluşturulan Bakanlar Kurulu, yetki süresi içerisinde öngörülen faaliyetler programını parlamentoya sunacaktır.

Parlamento, Bakanlar Kabinesine güvensizlik ifade edebilir ki, bu onun istifasını gerektirmektedir. Bu konuda karar, Parlamento üyelerinin asgari olarak 2/3’sini temsil eden oy çoğunluğu ile alınacaktır.

Bakanlar Kabinesi, yeni seçilmiş olan Devlet Başkanı karşısında yetkilerine son verir.

Madde 80. Bakanlar Kabinesi, kendi yetkisine verilmiş olan konularda devlet yönetimi ile ilgili meseleleri hal etmek yetkisine sahiptir.

Madde 81. Bakanlar Kabinesi, cumhuriyet yasalarına, Parlamento kararlarına ve Başkanın emirlerine dayanarak ve onların uygulanması amacıyla; kararlar, kararnameler yayınlar, onların icrasını denetler. Çeçen Cumhuriyeti Bakanlar Kabinesi’nin kararlarının, ülke genelinde uygulanması zorunludur.

Madde 82. Bakanlar kabinesinin yapısı, yetkileri, faaliyet düzeni ve diğer devlet organları ile ilişkileri; Çeçen Cumhuriyeti Bakanlar Kabinesi kanunu ile düzenlenmektedir.

Madde 83. Cumhuriyet bütçesinin gelir ve giderleri, denk olacaktır. Müsaade edilen bütçe açığı sınırı, yasalarca tespit edilmek- tedir.

Madde 84. Cumhuriyet bütçesinin gelirleri, yasalarca belirlenen vergiler, zorunlu ödemeler, resim ve harçlar, devlet mallarından elde edilen gelirler, keza diğer gelirlerden oluşmaktadır. Vergi, resim ve harçların listesi ve tutarı, kanun tarafından tespit edil- mektedir.

Madde 85. Cumhuriyetin devlet giderleri, devlet bütçesinden karşılanmaktadır. Cumhuriyetini giderleri, Parlamento tarafından onaylanmış bütçe kalemlerine uygun olarak yapılacaktır. Devlet gelirleri ve giderlerine ilişkin raporlar, her yıl yayınlanmak zorundadır.

4. BÖLÜM: SEÇİM SİSTEMİ

Madde 86. Çeçen Cumhuriyetinde seçimler; yalnız genel ve direkt seçim hakkı ve gizli oylama ortamında yapılmaktadır.

Madde 87. Seçimlere; 17 yaşını doldurmuş olan Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları iştirak edeceklerdir. Mahkeme tarafından çalışamaz (veya ehliyetsiz-Terc.) olarak kabul edilen vatandaşlar, keza hakkında verilen hapis yatma kararı mahkemece onaylanmış olan kişiler seçilemez ve seçimlere iştirak edemez.

Madde 88. Parlamento, yerel yönetim ve görevlilerin seçimleri; bu Anayasa ve yasalarca belirlenmektedir.

5. BÖLÜM: YEREL YÖNETİM ORGANLARI

Madde 89. Yerel yönetim, temsil ve yürütme organları tarafından, keza doğrudan demokrasi uygulamaları ile gerçekleştirilmektedir. Yerel yönetim organlarının adları, yasalarca tespit edilmektedir.

Madde 90. Yerel yönetim organları kendi yetki sınırları dahilinde; Çeçen Cumhuriyeti Anayasa ve yasaları çerçevesinde, devlet organlarından bağımsız olarak hareket etmektedirler.

Madde 91. Yerel yönetim temsil organları, söz konusu bölgede, başlıca yerel iktidar organlarıdır.

Madde 92. Yerel yönetim organları; kendi bütçelerini oluşturur, onaylar ve uygular. Yerel yönetim organlarının varlıkları, bütçe varlıkları dahil, müsadere edilemez.

Madde 93. Vatandaşlar; yerel yönetim organlarının karar ve hareketlerini, buralarda görevli olan kişileri, mahkemelere şikayet etme hakkına sahiptir.

6. BÖLÜM: YARGI

Madde 94. Çeçen Cumhuriyeti’nde yargı erki yalnız mahkemeler tarafından gerçekleştirilmekte olup; yasama ve yürütme erkinden, keza parti ve diğer toplumsal örgüt ve hareketlerden bağımsız olarak gerçekleştirilmektedir. Çeçen Cumhuriyeti Anayasa ve yasaları ile öngörülenler dışında, hiç kimse yargı erki işlev ve yetkilerini kendi üzerine almak hakkına sahip değildir.

Yargı erkinin amacı; Çeçen Cumhuriyeti anayasal düzenini, vatandaşların hak ve özgürlüklerini korumaktan, yürütme karar ve yasalarının, Çeçen Cumhuriyeti Anayasasının düzgün uygulanmasını denetlemekten ibarettir.

Madde 95. Yargı erki, adalet mahkemeleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Yargı kararları, tüm devlet ve toplumsal organlar, görevliler, tüzel ve gerçek kişiler için zorunlu olup, Çeçen Cumhuriyeti genelinde uygulanmaktadır.

Madde 96. Çeçen Cumhuriyeti vatandaşları; yeminli jüri üyeleri olarak, yargı sürecine iştirak edebilirler. Yeminli üyeler heyeti, yasaların belirlemiş. olduğu kurallar çerçevesinde taraflarca oluşturulmaktadır.

Madde 97. Hakimler bağımsız olup, sadece yasalara tabidir. Hakimler, yasalara uygun olarak yemin eder. Hakimler, öğretmenlik dışında herhangi bir ücretli işte çalışamaz ve siyasi partilere üye olamazlar.

Madde 98. Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Başkanı ve Başkan yardımcıları, Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi üyeleri; Çeçen Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi Başkanı ve Başkan yardımcıları, Çeçen Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi üyeleri; Büyükşehir Mahkemeleri ve İlçe (Bölge) Mahkemeleri hakimleri; Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından seçilmektedir.

Madde 99. Çeçen Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, kendi yetkileri doğrultusunda:

– Çeçen cumhuriyeti kanunlarının ve Başkan kararlarının anayasaya uygunluğu ile ilgili hususları düzenler;

– Devlet organları arasında, keza devlet organları ile toplumsal kuruluşlar arasında çıkan anayasal hukuki anlaşmazlıkları düzenler;

– Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı’nın, Anayasa ve diğer yasaları ihlal etmesi ile suçlanması durumunda, bu konuda karar verir. Cumhuriyeti Anayasası’na uygun olmadığı Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmesi durumunda; söz konusu Çeçen Cumhuriyeti kanunları, keza Çeçen Cumhuriyeti Devlet Başkanı kararları geçerliliğini kaybeder.

Anayasa Mahkemesi’nin, kendi yetki alanına ait konularda almış olduğu tüm kararlar kesindir. Meselelerin Anayasa Mahkemesi’nde görüşülmesi ile ilgili kurallar yasa tarafından belirlenmektedir.

Madde 100. Çeçen Cumhuriyeti’nde; Yüksek Mahkeme, Grozny Büyükşehir Mahkemesi, şehir ve ilçe (bölge) mahkemeleri, keza askeri mahkemeler oluşturulmakta ve faaliyet göstermektedir. Diğer mahkemeler, yalnız Çeçen Cumhuriyeti yasaları doğrultusunda kurulabilir.

Madde 101. Çeçen cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi, alt kademe mahkemelerinin adli faaliyetlerinin denetlenmesi işlevini yerine getirir, asliye ve ceza davalarını görüşür.

Yüksek Mahkemenin, Grozny mahkemesinin, şehir ve ilçe mahkemelerinin, Çeçen Cumhuriyeti askeri mahkemelerinin oluşturulması ve faaliyet düzeni, ilgili yasalarca tespit edilmektedir.

Madde 102. Mahkemelerde tüm dava görüşmeleri açık şekilde yapılmaktadır.

Mahkemelerde davaların kapalı olarak görüşülmesine, sadece yasaların öngördüğü durumlarda ve adli sürecin tüm şartlarının yerine getirilmesi kaydıyla müsaade edilmektedir.

Mahkemelerde dava görüşmeleri, hakimler tarafından heyet halinde, yalnız başına veya yeminliler mahkemesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. İlk kademe mahkemelerinde, yasaların öngörmüş olduğu durumlar hariç, davaların gıyabi olarak görüşülmesine müsaade edilmemektedir.

Madde 103. Mahkemede davalar, müsabaka ilkeleri doğrultusunda görüşülmektedir. Mahkemenin her aşamasında, hukuki yardım gösterilmesi kabul edilmektedir.

Madde 104. Sanık, suçlanan, muhakeme edilen ve hüküm giyene; savunma hakkı tanınmaktadır.

Mağdurun ve dava sürecine iştirak eden diğer vatandaşların, hak ve kanuni çıkarlarının korunması temin edilmektedir.

Madde 105. Suçlanmakta olan kişi; suçu, yasaların öngörüldüğü şekilde kanıtlanmadığı ve yasal geçerliliği olan mahkeme kararıyla sabit olmadığı sürece, masum olarak kabul edilmektedir.

Madde 106. Mahkeme süreci Çeçence veya Rusça yürütülmektedir. Mahkeme sürecine iştirak eden ve duruşmanın yürütüldüğü dili bilmeyen kişilere, dava ile ilgili tüm evrakları incelemek, tercüman aracılığıyla mahkeme sürecine iştirak etmek ve duruşmalarda kendi ana dilinde konuşmak hakkı tanınmıştır.

Madde 107. Somut bir davanın görüşülmesi sırasında; mahkemenin, uygulanmakta olan kanunun Çeçen Cumhuriyeti Anayasası’na aykırılığı hususunda karar alması durumunda; mahkeme dava sürecini durduracak ve söz konusu kanunun Anayasa’ya aykırılığı konusunda gerekçeli açıklamasını Çeçen Cumhuriyeti Anayasa mahkemesine sunacaktır.

Madde 108. Tüzel kişiler arasındaki ekonomik anlaşmazlıkların görüşülmesi amacıyla; Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulu oluşturulmakta ve faaliyet göstermektedir.

Çeçen Cumhuriyeti Hakem Kurulunun oluşturulması ve faaliyet düzeni, yasa tarafından tespit edilmektedir.

7. BÖLÜM: KANUN VE HUKUK DÜZENİNİN KORUNMASI

Madde 109. Çeçen Cumhuriyeti sınırları dahilinde hukuk düzeni ve kanunların korunmasına; yasama, yürütme, yargı organları, barolar ve vatandaşlar iştirak etmektedir.

Kanun ve hukuk düzeninin temin eden organların yetkilerinin sınırları Çeçen Cumhuriyeti yasalarınca belirlenmektedir.

Yasama organı karşısında sorumluluk taşıyan hukuk güvenlik organları aşağıda gösterilmiştir: Çeçen Cumhuriyeti Savcılığı; Çeçen Cumhuriyeti Tahkikat Komitesi; Çeçen Cumhuriyeti Milli Güvenlik Servisi.

Çeçen Cumhuriyeti yürütme erkine direkt olarak bağlı olan hukuk güvenlik organları: adliye, içişleri, sınır ve gümrük denetim organ ve kuruluşları.

Çeçen Cumhuriyeti sınırları içerisinde; suçlarla ilgili tahkikat ve diğer işlevleri yerine getiren bağımsız özel ve toplumsal kuruluşların oluşturulması yasaktır. Toplumsal oluşumlar, hukuk düzeni ve kanunların, keza vatandaş hak ve özgürlüklerinin korunması konusunda, Çeçen Cumhuriyeti kanunlarına uygun olarak, devlet hukuk güvenlik organlarına yardımda bulunabilir.

Madde 110. Çeçen Cumhuriyeti Başsavcısı ve ona bağlı olan savcılar; Çeçen Cumhuriyeti sınırları dahilinde kanunların ve onaylanmış olan uluslararası hukuki anlaşmaların, (Çeçen Cumhuriyeti’nin üst düzey yasama yürütme ve mal-keme organları hariç) tüm devlet organları, toplumsal örgütler, bunların yetkilileri ve vatandaşlar tarafından; her yerde, sapmadan ve aynı şekilde yerine getirilmesi ve uygulanması amacıyla, denetim gerçekleştirmektedir. Çeçen Cumhuriyeti Başsavcısı, beş yılık süre ile Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından tayin edilmektedir. Alt kademe savcıları; aynı süre için Başsavcının önerisi doğrultusunda Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından tayin edilmektedir.

Çeçen Cumhuriyeti Başsavcılığının oluşturulma ve faaliyet düzeni yasa tarafından belirlenmektedir.

Madde 111. Çeçen Cumhuriyeti Milli Güvenlik Servisi ve ona bağlı organlar, kendi yetkileri dahilinde; Çeçen Cumhuriyeti anaya- sal düzenini, devlet bağımsızlığını, devlet çıkarlarını ve toprak bütünlüğünü korumaktadır.

Milli Güvenlik Servisi Başkanı, Parlamento tarafından tayin edilmektedir. Çeçen Cumhuriyeti Milli Güvenlik Servisinin oluşturulma ve faaliyet düzeni yasa tarafından belirlenmektedir.

Madde 112. Çeçen Cumhuriyeti Tahkikat Komitesi ve onun organları; Çeçen Cumhuriyeti genelinde işlenen suçlarla ilgili ön tahkikat yapar.

Çeçen Cumhuriyeti Tahkikat Komitesi Başkanı, beş yıllık süre ile Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu tarafından tayin edilmektedir. Çeçen Cumhuriyeti Tahkikat Komitesinin oluşturulması ve faaliyet düzeni yasa tarafından belirlenmektedir.

Madde 113. Vatandaşlara ve kuruluşlara hukuki yardım; avukat baroları ve diğer gönüllü avukatlık kuruluşları, özel avukatlık şirketleri ve avukatlık faaliyeti göstermek için ruhsatı olan kişiler tarafından gösterilmektedir. Yasanın öngörmüş olduğu durumlarda, hukuki yardım bedava olarak verilmektedir.

Çeçen Cumhuriyetinde avukatlık faaliyetlerinin gerçekleştirilme kuralları, yasa tarafından belirlenmektedir.

8. BÖLÜM: SON HÜKÜMLER

Madde 114. Çeçen Cumhuriyetinin başkenti Grozny şehridir. Çeçen Cumhuriyeti’nin sembolleri: devlet bayrağı ve Çeçen Cumhuriyeti arması, yasalarca belirlenmektedir.

Çeçen Cumhuriyeti marşı, Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu’nun kararıyla onaylanmaktadır.

Madde 115. Çeçen Cumhuriyeti Anayasası; Çeçen Cumhuriyeti Parlamentosu’nun toplam üye sayısının 2/3’sinin oyları doğrultusunda kabul edilebilir veya değişiklik yapılabilir.

Anayasa değişikliği konusunda öneri, kendilerine bu Anayasa ile yasama girişiminde bulunma hakkı tanınmış olan kişiler tarafından sunulabilir.

Madde 116. Anayasa, Çeçen Cumhuriyeti parlamentosu tarafından kabul edildiği gün yürürlüğe girer.